Zobacz też: jezioro Ołów, inne znaczenia skrótu Pb.

Ołów
82 Pb Układ okresowy pierwiastków
Ołów
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Ołów, Pb, 82
Grupa, okres, blok	14, 6, p
Właściwości metaliczne	metal
Właściwości atomowe Masa atomowa 207,2 u Promień atomowy 180 (obl. 154) pm Promień walencyjny 147 pm Promień van der Waalsa 202 pm Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d106s26p2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 32, 18, 4 Elektroujemność 2,33 (Pauling) 1,55 (Allred) Stopień utlenienia 4, 2 Właściwości kwasowe tlenków średnio zasadowe
Właściwości fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 11340 kg/m3 Twardość 1,5 Kolor niebieskawoszary Temperatura topnienia 600,61 K 327,46 °C Temperatura wrzenia 2022 K 1748,85 °C Objętość molowa 18,26×10-6 m³/mol Ciepło parowania 177,7 kJ/mol Ciepło topnienia 4,799 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 4,21×10-7 Pa (600 K) Prędkość dźwięku 1260 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 129 J/(kg*K) Konduktywność 4,81×106 S/m Przewodność cieplna 35,9 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 715,6 kJ/mol II. 1450,5 kJ/mol III. 3081,5 kJ/mol IV. 4083 kJ/mol V. 6640 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 202Pb {syn.} 5,25×104 lat w.e. 0,050 202Tl 202Pb {syn.} 5,25×104 lat α 2,598 198Hg 204Pb 1,4% >1,4×1017 lat α 2,1868 200Hg 205Pb {syn.} >1,53×107 lat w.e. 0,051 205Tl 206Pb 24,1% stabilny izotop z 124 neutronami 207Pb 22,1% stabilny izotop z 125 neutronami 208Pb 52,4% stabilny izotop z 126 neutronami 210Pb {syn.} 22,3 lat α 3,792 206Hg 210Pb {syn.} 22,3 lat β- 0,064 210Bi
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Zobacz hasło ołów w Wikisłowniku

Ołów (Pb, łac. plumbum) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku p w układzie okresowym.

2 Charakterystyka

Ołów jest miękkim metalem barwy niebieskawoszarej. Czysty ołów pokrywa się na powietrzu warstwą wodorotlenku i węglanu. Halogenki (PbCl₂, PbBr₂, PbI₂) oraz siarczan(VI) są trudno rozpuszczalne, z tego względu ołów praktycznie nie rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach siarkowym (VI), chlorowodorowym, bromowodorowym i jodowodorowym. Stężony kwas solny roztwarza ołów, dzięki tworzeniu się kompleksów chlorkowych, podobnie, gorący, stężony kwas siarkowy(VI), w niewielkim stopniu, wprowadza jony Pb²⁺ do roztworu, na skutek tworzenia się rozpuszczalnego wodorosiarczanu(VI).

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem solnym:

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem siarkowym(VI):

Ołów rozpuszcza się całkowicie w rozcieńczonym kwasie azotowym(V), z wydzieleniem tlenku azotu(II), a także w kwasie octowym, z wydzieleniem wodoru i utworzeniem octanowego kompleksu ołowiu(II).

Reakcja ołowiu z rozcieńczonym kwasem azotowym(V):

Reakcja ołowiu z kwasem octowym:

Wodorotlenek ołowiu(II) jest amfoteryczny. Kationy Pb²⁺ należą do I grupy kationów, a także częściowo do grupy IIa.

2 Występowanie

Ołów występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,6 ppm. Najważniejszymi minerałami ołowiu są:

• galena PbS
• anglezyt PbSO₄
• cerusyt PbCO₃
• piromorfit Pb₅(PO₄)₃Cl
• mimetezyt Pb₅(AsO₄)₃Cl

2 Zastosowanie

Ołów znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle. Stosowany jest do produkcji:

• płyt akumulatorowych, baterii
• kabli, rur
• amunicji (rdzeni pocisków), śrutu myśliwskiego i do wiatrówek
• balastu
• farb – białych i czerwonych
• szkła ołowiowego "kryształowego"
• w przemyśle drukarskim do wyrobu stopu czcionek
• do wykładania komór, wież i wanien przy produkcji kwasu siarkowego
• stosuje się go jako ekrany zabezpieczające przed promieniowaniem rentgenowskim i promieniowaniem gamma
• mimo swojej toksyczności, jeszcze pod koniec XX w. mosiądz ołowiowy MO59 był używany do produkcji rur wodociągowych.

Tetraetyloołów Pb(C₂H₅)₄ (nazwa zwyczajowa: czteroetylek ołowiu) był stosowany jako środek podnoszący liczbę oktanową benzyn silnikowych, Związek ten był głównym sprawcą emisji tlenków ołowiu do atmosfery w postaci aerozolu. Ostatnio dodatek tetraetyloołowiu w paliwach został praktycznie wyeliminowany.

2 Toksyczność

Sole i tlenki tego pierwiastka są trucizną kumulującą się w organizmie. Toksyczne skutki działania ołowiu na organizm ludzki określa się nazwą ołowica. Zaabsorbowane związki ołowiu przenikają do krwiobiegu, gdzie ołów wbudowuje się do czerwonych krwinek - średni czas przebywania wynosi 30 dni. Stąd 25-40% jego zawartości przenika do tkanek miękkich, około 15% do kości, a pozostała ilość jest wydalana. Czas przybywania w tkankach miękkich wynosi około 30 dni, a w kościach 40-90 lat u dorosłego człowieka. W kościach kumulowany jest w postaci związków koloidalnych i krystalicznych, może być z nich uwalniany pod wpływem zaburzeń metabolicznych lub stresu. Ołów silnie wiąże się z wieloma biopolimerami, takimi jak: białka, enzymy, RNA, DNA. w ten sposób ulega zaburzeniu wiele przemian metabolicznych. Skutkami toksyczności są: zaburzenia tworzenia krwi, nadciśnienie tętnicze, neuropatia, a także uszkodzenia mózgu.

Udowodniono wchłanianie ołowiu przez skórę. Alkilowe związki ołowiu łatwiej wchłaniają się przez skórę niż nieorganiczne związki ołowiu.

Sam ołów jest substancją toksyczną. Po wprowadzeniu go do organizmu pojawia się znużenie, zmęczenie, porażenie mięśni, szara obwódka wokół zębów, kolka ołowicza. Jednocześnie występuje białkomocz, krwiomocz oraz zaburzenia mózgowe. Leczenie jest głównie szpitalne i polega na podawaniu odtrutek i wysokich dawek witaminy B1 i B12. Jednak najważniejsze znaczenie ma odpowiednia higiena pracy i właściwe odżywianie.

2 Zobacz też

• galena
• glejta
• minia
• rafinacja ołowiu
• ołów surowy

2 Bibliografia

2 Źródła drukowane

• Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna - 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Ołów

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii!